Demir Eksikliği ve Kansızlık: Belirtiler, Ferritin ve Tedavi
Demir eksikliği dünyada en sık görülen beslenme eksikliğidir. Kansızlık ise bu eksikliğin ilerlemiş halidir. Aradaki fark, tedavinin ne zaman başlaması gerektiğini belirlediği için önemlidir.
Demir Eksikliği ile Kansızlık Aynı Şey mi?
Hayır. Vücut demiri önce depolarında tutar. Depolar boşalmaya başladığında ferritin düşer ama kan değerleri hâlâ normal görünebilir. Depo tamamen tükenince hemoglobin düşer ve demir eksikliği anemisi ortaya çıkar.
Yani ferritini 8 olan biri, hemoglobini normal olsa bile yorgunluk, saç dökülmesi ve huzursuz bacak yaşayabilir. Tedavi kararı yalnızca hemogramla verilmez.
Belirtiler
- Çabuk yorulma, merdiven çıkarken nefes darlığı, çarpıntı
- Ciltte ve göz kapağı içinde solukluk
- Saç dökülmesinde artış, tırnaklarda kırılma ve kaşık şeklinde çukurlaşma
- Bacaklarda huzursuzluk, özellikle akşam yatınca
- Buz, toprak, nişasta gibi besin olmayan şeyleri yeme isteği
- Dilde yanma, ağız kenarında çatlaklar
Hangi Değerlere Bakılır?
| Test | Ne gösterir |
|---|---|
| Hemogram (hemoglobin, MCV) | Kansızlık var mı, alyuvarlar küçülmüş mü |
| Ferritin | Demir deposu. Genellikle 30 ng/mL altı düşük kabul edilir |
| Transferrin satürasyonu | Dolaşımdaki demirin taşıyıcıya oranı |
| CRP | İltihap varsa ferritin yanıltıcı yükselebilir |
Enfeksiyon, romatizmal hastalık ya da karaciğer sorunu varsa ferritin gerçekte olduğundan yüksek çıkar. Bu yüzden hekimler ferritini tek başına değil, diğer değerlerle birlikte yorumlar.
Neden Oluşur ve Ne Zaman Araştırılır?
Kadınlarda en sık neden ağır adet kanamalarıdır. Gebelik, emzirme, hızlı büyüme dönemleri ve düşük demirli beslenme de sık nedenlerdir.
Erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda demir eksikliği, aksi kanıtlanana kadar sindirim sisteminden gizli kan kaybı olarak değerlendirilir. Bu grupta hekimin kaynağı araştırması gerekir. Yalnızca demir takviyesi alıp geçmek, altta yatan sorunu geciktirebilir.
Emilim tarafında çölyak hastalığı, mide ameliyatları, uzun süreli mide koruyucu kullanımı ve Helicobacter pylori enfeksiyonu rol oynayabilir.
Demir Hapı Nasıl Kullanılır?
Ağızdan demir tedavisinde emilimi artıran ve azaltan şeyler bellidir:
- Artırır: Aç karnına almak, yanında C vitamini kaynağı (portakal, limon, biber) bulundurmak
- Azaltır: Çay, kahve, süt ve süt ürünleri, kalsiyum ve çinko takviyeleri, mide koruyucu ilaçlar
- Yeni yaklaşım: Her gün yerine gün aşırı almak, vücudun emilim frenini devreden çıkardığı için toplam emilimi artırabilir. Dozu ve sıklığı hekiminiz belirler
Mide bulantısı, kabızlık ve dışkının siyah renk alması sık görülür. Siyah renk beklenen bir durumdur, kanama değildir. Yakınma fazlaysa doz bölünebilir ya da başka bir form denenebilir.
Depoların dolması aylar sürer. Bu yüzden tedavi genellikle hemoglobin düzeldikten sonra da bir süre devam eder ve kontrol tahlilleriyle izlenir.
Ağızdan tedaviyi tolere edemeyen, emilim sorunu olan ya da çok hızlı yükselmesi gereken kişilerde damardan demir tercih edilebilir. Damardan demir uygulaması alerjik reaksiyon riski nedeniyle hekim kararıyla ve gerekli müdahale imkanının bulunduğu ortamlarda yapılır. Vitamin serumlarıyla karıştırılmamalıdır.
Beslenmede Ne Değişmeli?
Kırmızı et, karaciğer, hindi ve balıktaki demir daha kolay emilir. Baklagiller, pekmez, kuru meyve ve koyu yeşil yapraklılardaki demir ise daha zor emilir, yanına C vitamini kaynağı eklemek işe yarar.
Yemekle birlikte çay içme alışkanlığı Türkiye’de çok yaygındır ve demir emilimini belirgin azaltır. Çayı öğünden en az bir saat sonra içmek basit ama etkili bir değişikliktir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve tanının yerine geçmez. Takviye, ilaç ve damar yolu uygulamalarına sağlık geçmişinizi bilen hekiminiz karar verir.
Sık Sorulan Sorular
Ferritin kaç olmalı?
Laboratuvara göre değişmekle birlikte 30 ng/mL altı genellikle düşük kabul edilir. Saç dökülmesi ve huzursuz bacak gibi yakınmalarda hekimler daha yüksek hedefler belirleyebilir.
Demir hapı kaç ay kullanılır?
Kan değerleri düzeldikten sonra depoların dolması için tedavi genellikle birkaç ay daha sürer. Süreyi hekiminiz kontrol tahlillerine göre belirler.
Demir hapı kabız yapıyor, ne yapmalıyım?
Bol su, lifli beslenme ve hareket yardımcı olur. Yakınma geçmezse dozun bölünmesi ya da farklı bir demir formu hekiminizle konuşulabilir. Kendi başınıza bırakmayın.
Serum takılınca demir hemen yükselir mi?
Vitamin serumları demir eksikliğini tedavi etmez. Damardan demir ayrı bir uygulamadır ve hekim kararıyla yapılır.
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Reçeteniz Varsa Gerisini Biz Halledelim.
Hekiminizin yazdığı serum uygulamasını kliniğimizde ya da evinizde yapıyoruz. Soru sormak için WhatsApp’tan yazabilirsiniz.